Waarom voel ik me schuldig als ik voor mezelf kies?

Over nee voelen, toch ja zeggen, en wat er verandert als je dat ongemak even laat bestaan.

Je wilt eigenlijk niet.

Je voelt het meteen. Nog voordat je erover hebt nagedacht, weet je het al:

Nee.

En toch hoor je jezelf zeggen: “Ja hoor, is goed.”

Misschien omdat je niemand wilt teleurstellen. Omdat je bang bent dat iemand je egoïstisch vindt. Omdat de ander op je rekent. Of simpelweg omdat je gewend bent eerst te kijken naar wat een ander nodig heeft, en pas daarna naar jezelf.

En als je dan eindelijk wél voor jezelf kiest? Dan komt het. Dat vervelende gevoel.

Voor je het weet ben je je keuze alweer aan het verdedigen. Terwijl je een paar minuten eerder nog heel duidelijk voelde: dit wil ik niet.

Schuldgevoel betekent niet dat je iets verkeerd doet

Dat is misschien het belangrijkste om te beseffen. Soms ontstaat schuldgevoel simpelweg omdat je iets doet wat je niet gewend bent.

Als jij jarenlang degene bent geweest die zich aanpast, klaarstaat, helpt en vooral niet te moeilijk doet, dan kan voor jezelf kiezen ineens heel groot voelen. Niet omdat je keuze verkeerd is, maar omdat hij anders is. En anders voelt ongemakkelijk.

Je grens voelen is iets anders dan je grens kiezen

We praten veel over grenzen stellen. Maar vaak begint het probleem niet bij het stellen van een grens, want je voelt hem allang. Je voelt dat je moe bent. Dat iets te veel wordt. Dat je ruimte nodig hebt. Dat je eigenlijk nee wilt zeggen.

Je lichaam heeft het antwoord soms al gegeven voordat je hoofd zich ermee gaat bemoeien.

En dan begint het denken. Ja, maar… ze rekent op mij. Het is maar voor één keer. Straks vinden ze me ongezellig. Ik kan het eigenlijk best nog even. Langzaam praat je jezelf weg bij wat je een paar seconden eerder nog heel helder voelde.

Een grens voelen verandert nog niets. De verandering begint op het moment dat je bereid bent iets te dóén met wat je voelt.

Waarom is nee zeggen zo moeilijk?

Omdat nee bijna nooit alleen over dat ene woord gaat. Een nee kan betekenen dat iemand teleurgesteld is, dat iemand iets van je vindt, dat iemand zelf een oplossing moet zoeken, dat er even ongemak ontstaat.

En als je gewend bent de harmonie te bewaren, voelt het soms veiliger om zelf iets in te leveren dan een ander teleur te stellen. Dus zeg je ja. Niet omdat je dat wilt, maar omdat je het gevoel dat bij een nee hoort liever niet voelt.

Soms zeggen we niet ja tegen de ander. We zeggen ja om ons eigen ongemak te vermijden.

Voor jezelf kiezen is niet tegen de ander kiezen

We maken er vaak twee kanten van: óf ik kies voor mezelf, óf ik kies voor de ander. Maar zo zwart-wit hoeft het niet te zijn.

Je kunt van iemand houden en toch nee zeggen. Je kunt behulpzaam zijn zonder altijd beschikbaar te zijn. Je kunt een goede moeder, partner, vriendin, collega of dochter zijn en tegelijk ruimte nodig hebben.

De teleurstelling van een ander betekent niet automatisch dat jij verkeerd hebt gekozen. Soms betekent het alleen dat je deze keer niet deed wat de ander hoopte. Dat kan ongemakkelijk zijn.

Maar ongemak is iets anders dan schuld.

Misschien heb je geleerd dat aanpassen makkelijker is

Je hoeft niet eindeloos terug om te begrijpen waarom je iets doet. Maar soms helpt het te zien wat je onderweg hebt geleerd. Misschien merkte je ooit dat het makkelijker was als jij je aanpaste, geen gedoe veroorzaakte, sterk was en eerst keek wat iedereen om je heen nodig had.

Dat kan zo normaal worden dat je niet eens meer bewust besluit jezelf op de tweede plek te zetten. Het gebeurt gewoon. En daar zit de valkuil: begrijpen waarom je jezelf wegcijfert, betekent nog niet dat je morgen voor jezelf kiest.

Inzicht maakt iets zichtbaar. Een andere keuze maakt iets anders.

“Maar ik wéét dit allemaal al”

Precies. Je weet dat je niet altijd ja hoeft te zeggen. Je weet dat je ook tijd voor jezelf nodig hebt. Je weet dat je niet verantwoordelijk bent voor het geluk van iedereen om je heen. Misschien heb je er boeken over gelezen, podcasts geluisterd, coaching of therapie gehad.

En tóch sta je weer in diezelfde situatie. Iemand vraagt iets. Je voelt nee. En je zegt ja.

Dat betekent niet dat al dat inzicht nutteloos was. Het laat wel iets zien: weten is niet hetzelfde als leven.

Het moment om iets anders te doen is vaak heel klein

Bij verandering denken we aan grote beslissingen: een baan opzeggen, een relatie beëindigen, verhuizen, een compleet ander leven. Maar misschien verandert je leven veel vaker op momenten die bijna niemand ziet.

Iemand vraagt: “Kun je vanavond even helpen?” en je voelt dat je leeg bent. Dat is zo’n moment.

Iemand zegt: “Ach, ga gezellig mee.” en alles in jou wil thuisblijven. Ook dat is zo’n moment.

Je agenda zit al vol en iemand vraagt of je er nog iets tussen kunt schuiven. Weer zo’n moment.

Niet spectaculair. Maar precies daar ontstaat de mogelijkheid om iets anders te doen dan je altijd deed.

En dan voel je misschien schuld

Misschien zeg je voor het eerst: “Nee, vandaag niet.” En het voelt helemaal niet bevrijdend. Je voelt je onrustig. Schuldig. Vijf minuten later wil je al een bericht sturen: “Weet je wat, laat maar, ik kom toch wel.”

Dat betekent niet dat je nee verkeerd was. Misschien ben je gewoon iets nieuws aan het oefenen. En misschien is de volgende stap niet om het schuldgevoel zo snel mogelijk weg te krijgen, maar om het even te laten bestaan.

Kun je voor jezelf kiezen terwijl iemand anders dat misschien niet leuk vindt? Kun je het ongemak voelen zonder meteen terug te keren naar je oude antwoord?

Je hoeft je nee niet te verdedigen

Let eens op hoeveel uitleg je geeft als je voor jezelf kiest. “Sorry, ik heb echt een drukke week gehad en ik moet morgen vroeg op en ik voel me niet helemaal lekker en anders zou ik natuurlijk echt wel…”

Terwijl het antwoord ook gewoon kan zijn: “Dankjewel dat je aan me denkt, maar ik kom niet.” Klaar.

Je hoeft van iedere grens geen rechtszaak te maken waarin je moet bewijzen dat je nee geldig genoeg is. Je hoeft niet eerst bijna om te vallen. Soms is dit genoeg:

Betekent dit dat je voortaan altijd nee zegt?

Nee. We leven met andere mensen en we zorgen voor elkaar. Soms help je iemand terwijl je liever op de bank had gelegen, omdat je dat belangrijk vindt. Het verschil zit niet in altijd nee zeggen, maar in bewust kiezen.

Zeg ik ja omdat ik dit echt wil geven? Of zeg ik ja omdat ik bang ben voor wat er gebeurt als ik nee zeg? Dat zijn twee heel verschillende ja’s.

Je hoeft het schuldgevoel niet eerst op te lossen

Misschien wacht je onbewust op het moment dat voor jezelf kiezen helemaal comfortabel voelt. Geen twijfel, geen spanning, geen gedachten achteraf.

Maar wat als dat niet de volgorde is? Misschien mag je kiezen terwijl het nog ongemakkelijk voelt. Nee zeggen terwijl je hart even sneller klopt. Daarna denken: oei. En vervolgens niets repareren. Geen extra bericht, geen uitgebreide verklaring, niet alsnog ja zeggen. Gewoon even blijven staan bij wat je hebt gekozen.

Vanaf hier

Je verleden kan verklaren waarom aanpassen zo vertrouwd voelt, waarom nee zeggen spanning oproept en waarom je je snel verantwoordelijk voelt voor hoe een ander zich voelt. Dat mag er allemaal zijn.

Maar je hoeft niet eindeloos terug om verder te kunnen. Uiteindelijk ben je weer hier. Vandaag. In deze situatie. Met dat eerste gevoel in je lichaam. En daar ontstaat een keuze.

1. Bewust worden.
2. Voelen.
3. Kiezen.
4. Doen.
5. Leven.

Dat is waar Leef vanaf Hier over gaat. Niet jezelf eindeloos analyseren tot je eindelijk klaar bent om te leven, maar steeds beter herkennen wat er nú gebeurt en wat jij daarmee wilt doen.

Wil je hier verder mee?

Leef vanaf Hier biedt persoonlijke begeleiding en trajecten voor persoonlijke ontwikkeling vanuit Elim in Drenthe, vlak bij Hoogeveen. Voor mensen die al veel over zichzelf weten, die begrijpen waar hun patronen vandaan komen, maar merken dat begrijpen alleen hun dagelijks leven nog niet verandert.

Misschien hoef je jezelf niet verder te repareren. Misschien mag je gaan oefenen met leven vanuit wat je eigenlijk allang weet.